تاریخچه شهرستان داراب

این منطقه یکی از قدیمی‌ترین مناطق ایران و جهان به شمار می‌رود.

باستان‌شناسی

براساس پژوهش‌های باستان‌شناسی قدمت این منطقه که در گذشته دارابگرد نامیده می‌شده به هزارهٔ پنجم قبل از میلاد(عصرسفال نخودی و مقارن باتمدن سیلک ۲ کاشان) می‌رسد. تپه هاوتل‌های باستانی مناطق مادوان و خسویه ازجمله آثار زیستگاه‌های انسانی در دوران ماقبل تاریخ درناحیه دارابگرد می‌باشند. بنای شهرکهن دارابگرد که آثارآن در ۷ کیلومتری جنوب شهر کنونی داراب قراردارد، بر اساس شواهد موجود به اوایل عصرهخامنشیان می‌رسد.

هخامنشیان و اشکانیان

برمبنای روایات تاریخی ونوشته مورخین و نویسندگان متقدم مانند طبری ، حمزه اصفهانی ، یعقوبی ، ثعالبی ، بلعمی ، ابن اثیر و... شهردارابگرد توسط دارای بزرگ که در ادبیات پهلوی و اسلامی از وی به نام داریوش بزرگ یادشده ایجاد می‌شود و فردوسی شاعر نامور ایران دراین باره می‌گوید:

چو بگشاد داننده زآن آب بند
یکی شهر فرمود بس سودمند
بفرمود کزهند وز رومیان
بیارند کارآزموده ردان
چو دیوار شهر اندر آوردگرد
ورا نام کردند دارابگرد
یکی آتش افروخت از تیغ کوه
پرستیدن آذر آمد گروه
ز هرپیشه‌ای کارگر خواستند
همه شهر ازایشان بیاراستند

شهر قدیم دارابگرد دردوران هخامنشیان منطقه‌ای آبادان و پررونق بوده‌است. ظاهراً این منطقه تحت حکومت آریامنه قرار داشته‌است. دردوران سلوکیان و اشکانیان ولایت دارابگرد دارای حکومت نیمه مستقلی بوده که پادشاهان آن از حاکم پارس اطاعت می‌کرده‌اند.نام آخرین امیر دارابگرد در عصر اشکانیان پیری یا تیری بوده است و اردشیر بابکان سرسلسله ساسانیان در نزد وی پرورش می یابد ..

ساسانیان

آخرین امیر دارابگرد درعصر اشکانیان پیری نام داشته و پس از وی اردشیر بابکان براین شهر تسلط می‌یابد و سپس با کنترل سراسر ایران امپراتوری ساسانی راتأسیس می‌نماید. از این جهت دارابگرد نخستین مقر حکومتی ساسانیان بوده‌است.

دارابگرد در عصر ساسانیان اهمیت فراوانی داشته‌است و بیشنهٔ آثار تاریخی این شهرستان متعلق به این دوره می‌باشد. ضرابخانه بزرگی نیز در دارابگرد دایر بوده که در دوران اسلامی فعال بوده‌است.

ورود اسلام

این منطقه در سال ۲۳ هجری توسط سپاهیان مسلمان فتح می‌شود و حکومت آن در اختیار سرداران عرب و سپس در کنترل خاندان شبانکاره قرار می‌گیرد. پس از ورود اسلام این شهر تا قرن پنجم هجری قمری، همواره آبادان بوده‌است.

سلجوقیان

در سدهٔ پنجم هجری و به دلیل تهاجم گسترده سلجوقیان دچارآسیب و ویرانی می‌شود و اهالی به ناحیه جدیدی در شرق شهر فعلی بنام تنگ رمبه کوچ می‌نمایند و پس از حمله مجدد سلاجقه به ناحیه جدید و تصرف قلعه مستحکم رمبه که با دسیسه سلاجقه صورت گرفت، اهالی به ناچار به محل فعلی داراب عزیمت می‌کنند.

حملهٔ مغولان

شهر فعلی نیز در دوران ایلخانان مغول و تیموریان مورد حمله قرار می‌گیرد و خسارات زیادی می‌بیند.

صفویان و زندیان

اما در عصر صفویه با توجه حکام وقت و قرارگرفتن اراضی این شهر تحت عنوان «اراضی خاصه» رو به آبادانی می‌گذارد و به نوشته منابع تاریخی این دوره یکی از پنج وزیرنشین فارس محسوب می‌شده‌است. این شهر تا دوران زندیه از ولایات مهم فارس بوده‌است.

قاجار

درعصر قاجار شهر داراب به دلیل دارا بودن اراضی وسیع و حاصلخیز مورد توجه حکام ایالتی قرارمی گیرد با استقرار ایلات ترک و عرب در اطراف این شهر به صحنه منازعات و درگیری‌های حکومت و ایلات تبدیل می‌شود و از این رهگذر دچار صدمات جدی می‌گردد و از توسعه و پیشرفت باز می‌ماند.

آب و هوا

شهرستان داراب از نظر آب وهوایی گرمسیری است که بارش در آن بیشتر به صورت باران است و در طول سال از ۳۵۰ میلیمتر تجاوز نمی‌کند. مردم روستاهای آن کشاورز و مرکبات آن شهره شهرهای دیگر و حتا کشورهای حوزه خلیج فارس می‌باشد.

مکان‌های گردشگری

در این شهرستان بنای تاریخی دارابگرد مربوط به دوره هخامنشیان واقع است که هر ساله شمار زیادی از آن بازدید می‌کنند. همچنین بقعه دحیه کلبی از اصحاب پیامبراکرم و امامزاده پیرمراد در این شهرستان قرار دارد. از مناطق زیبای طبیعی می‌توان به منطقه رودبال اشاره کرد که در ایام مختلف سال به‌ویژه در فروردین ماه پذیرای جمع کثیری از مردم می‌باشد. آتشکده آذرخش ( مشهور به مسجد سنگی )در فاصله هفت کیلومتری جنوب شرقی شهر داراب و در دامنه کوه مشهور به پهنا بنایی در دل کوه وجود دارد که در نژاد هایی مشهور به مسجد سنگی می باشد این بنا که به اعتقاد برخی در ابتدا معبد مهر پرستان آریایی بوده در عصر ساسانبان ( یا قبل از آن ) تبدیل به آتشکده می شود . و در زمره آتشکده های مهم زردشتیان بوده است.نقش دارابگرد (نقش شاپور)در فاصله چهار کیلومتری جنوب شهر داراب و در دامنه جنوبی کوه پهنا نقش مهمی از دوران ساسانیان قرار دارد که در نزد اهالی به نقش رستم و یا نقش شاهپور مشهور می باشد این نقش که در ارتفاع 7 متری از سطح زمین نقر گردیده صحنه پیروزی پادشاه ساسانی بر سپاه روم را نشان می دهد مساحت نقش حدود 63 متر مربع می باشد و در وسط آن تصویر پادشاه سوار بر اسب دیده می شود و در مقابل آن تصویر اسرای رومی با سرهای برهنه همراه با فرماندهانشان و یک کالسکه همراه با غنائم جنگی قرار دارد فرمانده سپاه روم از پادشاه ایران طلب عفو می نماید و پادشاه به علامت بخشش دست خود را بر سر وی قرار داده است .(آتشکده آذرجوی )یکی از آتشکده های عصر ساسانی ، آتشکده آذرجوی در فاصله 10 کیلومتری غرب شهر قرار گرفته است این آتشکده که بنا به گفته مسعودی در مورج الذهب از مقدس ترین و مهمترین آتشکده های زردشتیان محسوب می شده همانند اکثر آتشگاه های این دوره به سبک چهار تاقی با گنبد مدور و بر روی صفحه عظیمی بنا شده است.( قصر بهرام )قصر بهرام در 26 کیلومتری شمال داراب .{قصر آئینه (قصر دختر) (تنگ چک چک)}قصر آئینه که به آن قصر دختر هم می گویند در هشت کیلومتری روستای رستاق و در جنوب شرقی آن قرار دارد.(برج شاه نشین و یا قلعه طلوع شجر)این قصر در جنوب روستای رستاق قرار دارد . بر قله کوهی در این محل آثار برج بزرگی دیده می شود که این برج بنام «شاه نشین» معروف است . در نزدیکی آن آثار آسیابی دیده می شود که با باد کار می کرده و اینک به «آسیاب بادی» شهرت دارد.(آسیاب سنگی )در قسمت شمالی مسجد سنگی یا آتشکده آذرخش دارابگرد آسیاب سنگی بزرگی قرار دارد که در دل کوه ساخته شده است این آسیاب دارای دو استوانه سنگی عظیم در بالای کوه است که از طریق آنها آب مورد نیاز آسیاب تامین می شده است.(قصر کیامرث )این قصر در نزدیکی روستای نصیر آباد فرگ و در شرق داراب قرار دارد آثار ساختمان گلی و آجری در آنجا دیده می شود قصر کیامرث یا کیومرث توسط بهمن پسر اسفندیار ، پسر لهراسب ساخته شده است آثار آن موجود و در جوار روستای شاهمرز فرگ قرار دارد. در کنار جاده آسفالته قدیم داراب به بند عباس قرار دارد و کسانی که از داراب به بندر عباس مسافرت می کنند آنرا می بینند.

روستاها

جَنَّت‌شهر ، شهری در بخش مرکزی شهرستان داراب در استان فارس‌. این شهر در دهستان قریه‌الخیر، از نواحی قدیمی فارس، در هجده کیلومتری جنوب‌شرقی شهر داراب، در ارتفاع ۱۵۰ ، ۱ متری و در کوهپایه قرار دارد. کوههای مروارید در یک کیلومتری شمال، ته سرن در یک کیلومتری جنوب (هر دو از رشته‌کوه زاگرس جنوبی‌)، دره خرچنگ در دو کیلومتری و غار آب در شش کیلومتری شمال آن واقع‌اند ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ۱۱۳، ص ۳۴؛ جعفری، ج ۱، ص‌۵۱۰). چند مزرعه موقت به آن وابسته است، از جمله ابراهیم‌آباد در سه کیلومتری شمال‌غربی و اسلام‌آباد در دو کیلومتری جنوب‌شرقی آن‌. آب مصرفی شهر از چشمه و چاه تأمین می‌شود. اهالی علاوه بر کشت محصولاتی مانند گندم، جو، بنشن و پنبه، به باغداری نیز اشتغال دارند. فراورده‌های باغی آنجا پرتقال، لیمو، نارنگی، انگور، انار و خرماست‌. فرش‌بافی، با طرح کاشان، نیز در آنجا رواج دارد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، همانجا).

فاصله جنّت‌شهر با شیراز از شمال‌غربی حدود ۲۷۸ کیلومتر است‌. این شهر در مسیر شهرهای داراب ـ حاجی‌آباد (مرکز شهرستان حاجی‌آباد در شمال استان هرمزگان‌) قرار دارد و با آبادی ده خیر سفلا، در فاصله حدود چهار کیلومتری مغرب، نیز در ارتباط است‌.

جنّت‌شهر پیش از ۱۳۷۲ ش، ده‌خیر نام داشت و در ۳ اسفند ۱۳۷۲، به موجب مصوبه هیئت وزیران آبادی ده‌خیر به شهر بدل شد و جنّت‌شهر نام گرفت (ایران‌. قوانین و احکام، ص ۷۲۲). در سرشماری عمومی ۱۳۷۵ ش، جمعیت آن ۸۱۲ ، ۹ تن ذکر شده است (مرکز آمار ایران، ۱۳۷۶ ش، ص هشتاد). بیشتر اهالی آن شیعه دوازده امامی‌اند و به فارسی سخن می‌گویند. همچنین عده‌ای از اهل تسنن، که به بلوچی گفتگو می‌کنند، در آنجا به‌سر می‌برند ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، همانجا).

پیشینه‌. ناحیه‌ای که جنّت‌شهر در آن واقع شده، کمابیش منطبق بر کوره دارابگرد * است‌. اصطخری (ص ۱۳۲) در سده چهارم، در ذکر مسافت شیراز ـ جزومِ کرمان [جزوم‌: رموم‌/ زموم = زم (برای اطلاع بیشتررجوع کنید به اصطخری، ص‌۹۶ـ۹۷؛ ترجمه فارسی، ص ۹۶؛ یاقوت حموی، ذیل «رَمٌّ») ] از رَمّ مهدی، میان دارابگرد و رستاق‌الرستاق * ، در فاصله پنج فرسخی از هریک، نام برده که تقریباً مطابق با جنّت‌شهر کنونی است‌. به نوشته شوارتس، محقق معاصر آلمانی، باتوجه به جزء اول رمّ مهدی، به نظر می‌رسد که آبادی کردنشین بوده است (ج ۲، ص ۱۰۹). ویرانه‌های شهر جنّت قدیمی نزدیک جنّت‌شهراست که هم اکنون آنجا روستایی وجود دارد به نام کوه سفید که اهالی آن از قشقایانی هستند که از حدود 100 سال پیش در آنجا یکجا نشین شده اند و به زبان ترکی قشقایی صحبت می کنند. (مصطفوی، ص ۴۲۲؛ برای آگاهی از شهر جنّت قدیمی رجوع کنید به داراب *). ابن‌بلخی (ص ۱۳۱، ۱۵۹)(که هم اکنون آنجا روستایی وجود دارد به نام کوه سفید که اهالی آن از قشقایی هایی هستند که از حدود 100 سال پیش در آنجا یکجا نشین شده اند و به زبان ترکی قشقایی صحبت می کنند.) در قرن ششم قلعه‌ای به نام رُنْبه در نزدیکی تنگی به همین نام را معرفی کرده است، مکان قلعه مزبور مطابق با اطراف جنّت‌شهر است (نیز رجوع کنید به آزما، ص ۱۴۰؛ نحوی، ص ۲۱). این قلعه دست کم تا سده نهم از قلاع مهم فارس شمرده می‌شد. به گفته ابن‌بلخی، حاکم دارابگرد کسی بود که این قلعه را در اختیار بگیرد. حافظ ابرو (متوفی ۸۳۳) نیز از تنگ رنبه در کوره دارابجرد/ دارابگرد نام برده است (ج ۲، ص ۱۱۷).

در سده سیزدهم، خورموجی (ص ۴۸۹ـ۴۹۰) از ده خیر یاد کرده و در اواخر سده سیزدهم، فسائی (ج ۲، ص ۱۳۱۷، ۱۶۲۸) قلعه رنبه را در چهار فرسخی و ده خیر را در سه فرسخی مشرق شهر داراب، در بلوکی به همین نام، ضبط کرده است‌. در ۱۳۲۹/۱۹۱۱ گوستاو دومورنیی (ص‌۱۰۰ـ۱۰۳)، آبادی ده خیر علیا را در بلوک دارابگرد جزو ولایت خمسه ذکر کرده است‌. در ۱۳۲۳ ش، این آبادی مرکز دهستان قریه‌الخیر بود و ۹۱۷ ، ۲ تن جمعیت داشت‌. در حدود ۱۳۳۰ ش نیز قصبه ده‌خیر علیا همین دهستان بود، ساکنان آن کشاورز بودند و از صنایع‌دستی، قالی‌بافی در آنجا رواج داشت (ایران‌. وزارت کشور. معاونت سیاسی‌. دفتر تقسیمات کشوری، ج ۲، ص ۲۹۱؛ رزم‌آرا، ج ۷، ص ۱۰۷). امروزه طوایفی از ایل خمسه * در پیرامون این شهرِ رو به رشد، ییلاق و قشلاق می‌کنند(رجوع کنید به مرکز آمار ایران۱۳۷۸ ش، ص ۱۰۸).

منابع‌: حسین آزما، شهر من داراب نویسنده محمد دریابر شهرستان داراب دارای روستاهای زیادی است که از بین آنها می‌توان به هیربدان} شهنان،تیزاب، نصروان، لایزنگان،جونان که چشمه معروف به گلابی در آنجا واقع است، نیدشهرو ده خیر پایین اشاره کرد.این شهرستان یکی از مراکز مهم تولید مرکبات به شمار می رود که روستای کوهجرد،پاسخن،حسن آباد از جمله روستاهای مهم تولید مرکبات به شمار می روند.

بزرگان

از بزرگان این شهر می‌توان به آیت‌الله نسابه اشاره کرد.یکی دیگر از این بزرگان آیت‌الله مقدسی شیرازی است که اهل روستای لایزنگان از روستاهای داراب است.از دیکر افراد سرشناس این شهر میتوان به سردار شهید حمید عارف اشاره کرد وی یکی از سرداران مخلص جنگ وجهاد بود

Wiki letter w.svg
 این بخش نوشتار نیازمند گسترش است.

اردلان سرفراز زاده ۱۳۲۹ در شهر داراب ، شاعر و ترانه سرای ایرانی است. عشق و غربت، و زندگی ایرانیان مهاجر بن مایه اصلی سروده‌های وی به شمار می‌رود.با ترانه شب هم او هم ابی خواننده ترانه به شهرت رسیدند.او با خوانندگانی نظیر ابی، داریوش، سیاوش قمیشی، معین و گوگوش بیشترین همکاری را داشته‌است. از جمله خوانندگان دیگری که همکاریهای انگشت شماری با اردلان سرفراز داشته‌اند می‌توان فرهاد مهراد، ستار، مازیار، هایده، و شکیلا یاد کرد. در میان آهنگسازان نیز او با فرید زلاند،سیاوش قمیشی، واروژان، بابک افشار، تورج شعبانخانی، محمد حیدری، منوچهر چشم آذر، و حسن شماعی زاده همکاری داشت.لازم به ذکر است که مدتی پیش دو کتاب شامل گزیده‌ای از ترانه‌های وی به نامهای «از ریشه تا همیشه» و «سال صفر» چاپ و منتشر شد. این کتاب از این نظر حایز اهمیت است که بسیاری از ترانه‌های با رویکرد سیاسی اردلان در آنها آمده‌است.وی در سال 1362 ایران را به مقصد آلمان ترک کرد و هم اکنون در آمریکا زندگی می کند.

دانشگاه‌ها و مراکز علمی

شهرستان داراب دارای مراکز متعدد دانشگاهی می‌باشد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: